Norma EN 1514-1 — co określa i jak zamówić uszczelki kołnierzowe [2026]

Opublikowano: 12.10.2026Autor: inż. Robert Piotrowski

W zapytaniach o wycinanie uszczelek kołnierzowych często pojawia się zapis „uszczelka DN 50 PN 16 wg EN 1514-1”. Dla działu zakupów to wygodne: jeden numer normy zastępuje rysunek. Dla wykonawcy to sygnał, z której tabeli wziąć średnice i jaki typ uszczelki przygotować. Pod warunkiem, że w zapytaniu są wszystkie potrzebne dane.

W tym artykule wyjaśniamy, czego dotyczy norma, jakie typy uszczelek opisuje, jak ma się do starszych i zagranicznych norm oraz co podać w zamówieniu. Pełnych tabel normy nie przytaczamy — norma jest płatna i warto korzystać z jej aktualnego wydania — ale zestawiamy wymiary uszczelek IBC dla najczęściej zamawianych średnic. Nie podajemy też momentów dokręcania ani grubości dla konkretnych instalacji; te dobiera się indywidualnie, według karty producenta materiału.

Co określa norma EN 1514-1?

EN 1514-1 określa typy i wymiary niemetalowych uszczelek płaskich — z wkładkami lub bez — przeznaczonych do kołnierzy z oznaczeniem PN według serii norm EN 1092. Zakres obejmuje uszczelki do PN 63 i średnic do DN 4000. Norma zawiera też wskazówki dotyczące typowych materiałów i sposobu znakowania uszczelek.

„Niemetalowa uszczelka płaska” to w praktyce uszczelka wycięta z arkusza: z płyty bezazbestowej typu klingeryt, z gumy, z grafitu, z PTFE. Właśnie takie uszczelki wycinamy. Inne części serii EN 1514 opisują uszczelki o odmiennej budowie, np. spiralne — te powstają w innej technologii i nie są wycinane z arkusza.

Aktualne wydanie normy pochodzi z 2024 roku i zastąpiło wersję z 1997 roku. W dokumentacji starszych instalacji nadal można spotkać odwołania do wcześniejszego wydania albo do norm niemieckich — o tym niżej.

Czym różni się uszczelka IBC od FF?

Uszczelka IBC ma kształt pierścienia mieszczącego się wewnątrz okręgu śrub — centruje się na śrubach i jest najczęściej stosowanym typem. Uszczelka FF pokrywa całą powierzchnię kołnierza i ma otwory na śruby. FF wybiera się zwykle przy kołnierzach płaskich, np. żeliwnych lub z tworzyw, gdzie uszczelka powinna podpierać całą powierzchnię przylgi.

Typ uszczelki wpływa na ilość materiału i rozkład detali na arkuszu, a więc także na koszt. Uszczelka FF wymaga podania rozstawu otworów (PCD), ich liczby i średnicy — dla kołnierzy normowych wynikają one z DN i PN. Więcej o pomiarze w poradniku jak zmierzyć uszczelkę.

Co oznaczają DN i PN w zapisie uszczelki?

DN to średnica nominalna — umowna wielkość rurociągu i kołnierza, a nie dokładny wymiar w milimetrach. PN to ciśnienie nominalne, czyli klasa ciśnieniowa kołnierza. Para DN i PN wyznacza w normie średnicę zewnętrzną uszczelki, a dla typu FF także rozstaw i liczbę otworów. Ta sama średnica DN przy różnych PN może mieć inną uszczelkę.

Dlatego zapis „uszczelka DN 100” bez PN nie wystarcza do wycięcia uszczelki pełnej z otworami. Przy typie IBC różnice bywają mniejsze, ale również nie należy ich zakładać „na oko”. Dla najczęściej zamawianych średnic przygotowaliśmy osobne strony, np. uszczelka kołnierzowa DN 50 czy uszczelka kołnierzowa DN 100, a wymiary orientacyjne pokazuje kalkulator uszczelki kołnierzowej.

Jakie wymiary ma uszczelka kołnierzowa według EN 1514-1?

Uszczelka IBC ma średnicę wewnętrzną zależną od DN i średnicę zewnętrzną zależną od pary DN i PN — np. DN50 to Ø 61 × Ø 107 mm dla PN 10–40, a DN100 to Ø 115 × Ø 162 mm dla PN 10/16 i Ø 115 × Ø 168 mm dla PN 25/40. Poniżej zestawienie dla najczęściej zamawianych średnic; szczegóły, w tym uszczelki pełne FF z otworami, są na stronach poszczególnych DN.

Dla DN15–DN80 średnica zewnętrzna jest taka sama w klasach PN 10–40 (inna tylko w PN 6), a od DN100 zależy także od klasy ciśnienia. Wymiary orientacyjne, także uszczelek FF, pokazuje kalkulator uszczelki kołnierzowej.

Jak EN 1514-1 ma się do DIN 2690 i ASME B16.21?

DIN 2690 to wycofana niemiecka norma uszczelek płaskich do kołnierzy z gładką przylgą; zastąpiła ją EN 1514-1. ASME B16.21 to amerykańska norma niemetalowych uszczelek płaskich do kołnierzy calowych według ASME B16.5 i B16.47, w klasach ciśnieniowych zamiast PN. Każda z nich opisuje inne wymiary, więc nie wolno ich stosować zamiennie.

Zapis „wg DIN 2690” w starym rysunku zwykle oznacza, że chodzi o kołnierz PN z gładką przylgą, a wymiary można dziś przyjąć z EN 1514-1. Przy instalacjach z importu, w których kołnierze mają oznaczenie klasy (np. 150, 300), właściwa będzie ASME B16.21 — wtedy prosimy o informację wprost, bo średnice calowe są inne.

Co podać, zamawiając uszczelkę według EN 1514-1?

Do wycięcia uszczelki normowej wystarczy sześć informacji: numer normy, typ uszczelki (IBC lub FF), DN, PN, grubość i materiał — oraz ilość. Gdy materiał nie jest przesądzony, w miejsce materiału podaje się medium, temperaturę i ciśnienie. Z takim zapytaniem nie potrzeba rysunku ani próbki.

1. Norma i typ

   EN 1514-1, IBC lub FF. Gdy typ jest nieznany — opis kołnierza (płaski czy z przylgą, stalowy czy żeliwny).

2. DN i PN

   Odczytane z kołnierza, armatury lub dokumentacji. Przy klasach calowych — informacja, że chodzi o ASME.

3. Materiał i grubość

   Albo warunki pracy: medium, temperatura robocza i szczytowa, ciśnienie. Materiał i grubość dobierzemy według karty producenta.

4. Ilość i wymagania

   Liczba sztuk, ewentualnie dostawy cykliczne, wymagania dotyczące atestu (atest dołączamy do zamówienia).

Kołnierze nietypowe — owalne, prostokątne, z dodatkowymi otworami — tniemy z rysunku DXF, szkicu albo starej uszczelki. Opis tej drogi znajdą Państwo na stronie uszczelki z rysunku DXF.

Czego norma nie rozstrzyga?

EN 1514-1 opisuje wymiary i typy uszczelek, ale nie wybiera za projektanta materiału, grubości ani momentu dokręcania śrub dla konkretnej instalacji. Te decyzje zależą od medium, temperatury, ciśnienia, stanu kołnierzy i karty producenta materiału. Obliczenia połączeń kołnierzowych opisuje odrębna norma, PN-EN 1591-1.

W praktyce oznacza to, że dwie uszczelki „DN 80 PN 16 wg EN 1514-1” mogą wyglądać identycznie, a pracować zupełnie inaczej — jedna z EPDM w instalacji wody lodowej, druga z grafitu w instalacji parowej. O doborze materiału piszemy w artykule jaki materiał na uszczelki.

Najczęstsze błędy przy zamawianiu uszczelek normowych

Najczęściej w zapytaniu brakuje PN albo typu uszczelki, myli się normy europejskie z calowymi lub zamawia się „uszczelkę normową” bez wskazania materiału i warunków pracy. Każdy z tych braków wydłuża wycenę albo kończy się uszczelką, która nie pasuje do kołnierza.

• Brak PN. Sam DN nie wyznacza wymiarów uszczelki FF z otworami.
• Kołnierz calowy opisany jako PN. Średnice i rozstawy otworów według ASME są inne niż według EN.
• Pomylenie IBC z FF. Uszczelka pełna nie zmieści się między śrubami kołnierza z przylgą, a pierścień IBC nie podeprze płaskiego kołnierza żeliwnego.
• Materiał „jak zwykle”. Norma nie gwarantuje odporności — o tym decyduje materiał.
• Wymiar z pamięci. Zawsze lepiej sprawdzić oznaczenie na kołnierzu lub armaturze.

Kiedy zlecić wycięcie uszczelek kołnierzowych?

Wycięcie z arkusza opłaca się, gdy potrzebują Państwo uszczelek z konkretnego materiału, w nietypowej grubości, w kilku średnicach naraz albo do kołnierzy spoza tabel. Tniemy od 1 sztuki po serie i dostawy cykliczne, bez kosztu wykrojnika. Wystarczy lista: DN, PN, typ, materiał i ilość.

Pełną ofertę znajdą Państwo na stronie uszczelki kołnierzowe, a materiały najczęściej wybierane do kołnierzy — na stronie wycinanie uszczelek z klingerytu. Termin podajemy w wycenie, po potwierdzeniu przez zakład.

Zapytaj o wycenę uszczelek kołnierzowych — lista pozycji w pliku Excel lub PDF wystarczy. Telefon: +48 22 292 40 24, e-mail: kontakt@wycinanieuszczelek.pl.

Źródła

• EN 1514-1:2024 — opis zakresu normy (genorma.com)
• Projekt prEN 1514-1 — zakres i typy uszczelek (iteh.es)
• DIN EN 1514-1 — informacja o zastąpieniu DIN 2690 (dinmedia.de)
• ASME B16.21-2021 — spis treści normy (asme.org, PDF)
• Karta płyty uszczelkowej z odwołaniem do DIN 28091-1 (gumex.cz, PDF)

Artykuł przygotował producent — POWER Rubber wycina uszczelki kołnierzowe na zamówienie. Opisujemy przeznaczenie norm, bez przytaczania ich tabel. Stan na październik 2026.