Materiał na uszczelki — przegląd i dobór do wycinania uszczelek
Materiał na uszczelki dobiera się do medium, temperatury, ciśnienia i siły docisku — nie do nazwy, którą zna się z poprzedniej awarii. Wycinamy uszczelki z 23 grup materiałów: od gumy NBR i EPDM, przez płyty typu klingeryt, grafit i PTFE, po pianki, folie techniczne i materiały przewodzące EMC. Zestawienie poniżej pomaga zawęzić wybór przed zapytaniem.
Tniemy na zimno · od 1 sztuki · DXF gratis
Każdy materiał z listy tniemy na zimno
Waterjet i ploter z nożem oscylacyjnym nie nagrzewają krawędzi, dlatego wycinamy także PTFE, FKM, neopren i pianki PU — bez przypaleń i szkodliwych gazów. Od 1 sztuki po serie, a plik DXF ze szkicu lub próbki rysujemy bezpłatnie przy wycenie.
- waterjet: stół 4 × 2 m, grubość do 250 mm
- ploter CNC: 1,3 × 2,6 m, cięcie do 150 mm
- od 1 sztuki po serie i umowy ramowe
- DXF ze szkicu lub próbki — bezpłatnie przy wycenie
Dobór w 4 krokach
Jak wybrać materiał na uszczelki?
Wystarczą cztery informacje: czym jest medium, jaka jest temperatura robocza i szczytowa, jakie panuje ciśnienie oraz jak mocno uszczelka będzie dociśnięta. Na tej podstawie odrzucamy materiały, które pęcznieją, twardnieją albo wypływają z połączenia, i zostaje dwa–trzy sensowne warianty. Ostateczny wybór potwierdzamy przy wycenie według karty materiału.
Medium
Nazwa cieczy lub gazu, stężenie, a przy chemii — karta charakterystyki. To pierwsze sito: EPDM odpada przy oleju, NBR przy parze, większość gum przy rozpuszczalnikach.
Temperatura
Osobno robocza (ciągła) i szczytowa (chwilowa). Materiał pracujący stale przy górnej granicy zakresu starzeje się szybciej niż ten, który ma zapas.
Ciśnienie i docisk
Kołnierz rurociągu, lekka pokrywa czy drzwi szafy to zupełnie inne naciski. Miękka guma wypełni nierówności przy małym docisku, płyta włóknista wymaga równych przylg i właściwego dokręcenia.
Wymagania dodatkowe
Kontakt z żywnością lub wodą pitną, praca na zewnątrz, ekranowanie elektroniki, warstwa klejąca do montażu. Każde z nich zawęża listę.
Jeśli wolą Państwo przejść przez te pytania samodzielnie, prosty kreator doboru materiału na uszczelkę podpowie kierunek. Dłuższe omówienie z przykładami jest w poradniku jaki materiał na uszczelki wybrać.
Tabela zbiorcza
Materiały na uszczelki — temperatury i zastosowania w jednej tabeli
Zestawiamy wszystkie 23 grupy materiałów, z których wycinamy uszczelki, z typowym zakresem temperatury pracy, głównym zastosowaniem i tym, czego dany materiał nie lubi. Zakresy pochodzą z kart technicznych i różnią się między gatunkami, dlatego traktujemy je jako punkt wyjścia, a nie gwarancję dla każdej mieszanki.
| Materiał | Typowa temperatura pracy | Do czego | Czego unikać |
|---|---|---|---|
| NBR (nitryl) | −20…+100 °C, wybrane gatunki −40…+120 °C | oleje mineralne, smary, paliwa alifatyczne, woda | ozon i UV, ketony, para |
| HNBR | −30…+130 °C, chwilowo do +150 °C | gdy NBR ma za mały zapas temperatury | media potwierdzamy według karty materiału |
| EPDM | −30…+110 °C, gatunki peroksydowe do ok. +150 °C | woda, glikol, para (wybrane gatunki), praca na zewnątrz | oleje mineralne, paliwa |
| FKM (typu Viton®) | −20…+200 °C, chwilowo +220…230 °C | oleje i paliwa w wysokiej temperaturze, wiele kwasów | ketony, aminy, gorąca woda i para (gatunki standardowe) |
| CR (neopren) | −40…+100 °C, chwilowo +120 °C | warunki atmosferyczne z umiarkowanym kontaktem z olejem | węglowodory aromatyczne, ketony |
| NR (kauczuk naturalny) | ok. −50…+70/80 °C | sprężystość, ścieranie, woda zimna | oleje, paliwa, ozon, słońce |
| SBR | −45…+80 °C, chwilowo +100 °C | uszczelnienia ogólne: woda, powietrze, podkładki | oleje, paliwa, ozon |
| Silikon (VMQ) | −60…+160 °C; HT do +300 °C (atest FDA) | skrajne temperatury, wersje do żywności, oświetlenie | duże obciążenia mechaniczne, paliwa |
| Guma porowata (mikroguma) | EPDM −40…+80 °C, CR −40…+75 °C, silikon do ok. +200 °C | drzwi szaf, obudowy, klapy, wentylacja | wyższe ciśnienia, zbyt mocny docisk |
| Płyta bezazbestowa typu klingeryt | ok. +200…250 °C ciągle, zależnie od gatunku i grubości | kołnierze: woda, para, oleje, gazy | stężone kwasy i zasady, nierówne przylgi |
| Grafit ekspandowany | ok. +450 °C w powietrzu, w parze wyżej | para, olej termalny, wysoka temperatura | silne utleniacze |
| PTFE (czysty, modyfikowany, ePTFE) | −200…+260 °C | agresywna chemia, żywność, farmacja | stały duży nacisk (pełzanie czystego PTFE) |
| Fibra (vulkanfibra) | według karty materiału | podkładki i uszczelki płaskie | zastosowanie potwierdzamy przy wycenie |
| Korek gumowany | od −30 °C do ok. +77…110 °C, zależnie od spoiwa | pokrywy, miski olejowe, przekładnie | wysoka temperatura i ciśnienie, silne chemikalia |
| Filc techniczny | wełniany ok. −62…+93 °C | uszczelnienia przeciwpyłowe i smarowe | ciecze pod ciśnieniem |
| Pianka PE | według karty konkretnej pianki | bariera dla pyłu i wilgoci przy niskim docisku | węglowodory aromatyczne, wysoka temperatura |
| Pianka PU | mikrokomórkowa do ok. +90 °C, chwilowo +121 °C | obudowy, elektronika, tłumienie | gorąca wilgoć, UV |
| Tworzywa PE, PA, poliwęglan | PE-HD do ok. +80 °C, PA6 do +100 °C, PC do ok. +120 °C | podkładki ślizgowe, dystansowe, osłony | miejsca wymagające sprężystości |
| Papier uszczelkowy | typowo do ok. +100…120 °C | pokrywy przekładni i pomp, oleje, paliwa | para, kwasy, zasady |
| Tektura uszczelkowa | tektura olejoodporna typowo 0…+120 °C | kołnierze i obudowy niskiego ciśnienia | gorąca woda długotrwale, para |
| Folie PET i PI | PET −70…+150 °C, PI w zastosowaniach do ok. +400 °C | przekładki, podkładki dystansowe, izolacja | uszczelnianie przy dużych nierównościach |
| Materiały EMC (przewodzące) | według karty materiału | ekranowanie obudów elektroniki | parametry potwierdzamy według karty |
| Maty gumowe z granulatu | ok. −40…+90…115 °C | podkładki antywibracyjne pod maszyny | uszczelnianie cieczy, oleje |
Temperatura
Który materiał na uszczelki wytrzyma najwyższą temperaturę?
Wśród materiałów, które wycinamy, najwyżej sięga grafit ekspandowany — w powietrzu typowo do ok. +450 °C. Dalej są PTFE (do ok. +260 °C), płyty typu klingeryt (ok. +200…250 °C ciągle) i FKM (ok. +200 °C). Zwykłe gumy NBR, EPDM i CR kończą się zwykle w okolicach +100…110 °C.
Przy czytaniu tabel warto pamiętać o dwóch zasadach:
- Temperatura ciągła to nie chwilowa. Wartość szczytowa opisuje krótkie wychylenie, a nie normalną pracę instalacji.
- Maksimum temperatury i maksimum ciśnienia się nie sumują. Producenci płyt uszczelkowych podają je osobno — przy wysokiej temperaturze dopuszczalne ciśnienie spada.
- Grubość też ma znaczenie. Przy płytach włóknistych cieńsza uszczelka zwykle lepiej znosi obciążenie niż gruba.
Uszczelkom pracującym w kotłowniach, przy parze i oleju termalnym poświęcamy osobne strony: uszczelki wysokotemperaturowe i uszczelki do pary.
Grupy materiałów
Jakie materiały na uszczelki wycinamy? Pięć grup
Materiały dzielimy na pięć grup: gumy i elastomery, płyty uszczelkowe do kołnierzy, materiały miękkie i ściśliwe, tworzywa i materiały cienkie oraz materiały specjalne. W każdej grupie są inne zasady doboru, inny sposób cięcia i inne typowe zastosowania — od kołnierza DN 100 po uszczelkę drzwi szafy sterowniczej.
Gumy i elastomery
NBR, HNBR, EPDM, FKM, CR, NR, SBR i silikon w twardościach typowo 30–90 ShA. Najszersza grupa: pokrywy, kołnierze niskiego ciśnienia, obudowy, maszyny.
Płyty do kołnierzy
Płyty bezazbestowe typu klingeryt, grafit z wkładką i bez oraz PTFE. Para, gorący olej, chemia, wyższe ciśnienia.
Miękkie i ściśliwe
Guma porowata, pianki PE i PU, korek gumowany, filc. Tam, gdzie docisk jest mały, a przylga nierówna.
Tworzywa i cienkie
PE, PA, poliwęglan, papier i tektura uszczelkowa, folie PET i PI, fibra. Podkładki, przekładki, uszczelki pokryw.
Specjalne
Materiały przewodzące EMC do obudów elektroniki, maty z granulatu pod maszyny i każdy materiał z warstwą klejącą.
Medium
Materiał na uszczelki do wody, oleju, pary i chemii — ściąga
Do wody i glikolu najczęściej wybiera się EPDM, do olejów — NBR, do gorących olejów i paliw — FKM, do pary — grafit lub płytę typu klingeryt, a do agresywnej chemii — PTFE. To kierunek, nie wyrok: o wyniku decyduje stężenie, temperatura i czas kontaktu, dlatego przy chemii prosimy o kartę charakterystyki medium.
| Medium / warunek | Zwykle dobrze | Zwykle źle |
|---|---|---|
| Woda zimna i ciepła, glikol | EPDM, płyta typu klingeryt, PTFE | — |
| Para | grafit, płyta typu klingeryt, EPDM peroksydowy (zakres ograniczony) | NBR, NR, SBR, CR |
| Olej mineralny, smary | NBR, HNBR, FKM, korek z NBR, papier uszczelkowy | EPDM, NR, SBR |
| Paliwa | FKM, NBR (alifatyczne), płyta typu klingeryt | EPDM, NR, SBR, silikon |
| Kwasy i zasady | PTFE, FKM (kwasy), EPDM (rozcieńczone) | NR, SBR, korek, papier |
| Ozon, UV, praca na zewnątrz | EPDM, silikon, FKM, CR | NBR, NR, SBR |
| Kontakt z żywnością | wersje silikonu, EPDM, PTFE i innych — potwierdzamy przy wycenie | materiały bez deklaracji |
Czego unikać
Kiedy materiał na uszczelki się nie sprawdzi? Typowe błędy doboru
Większość przedwcześnie zużytych uszczelek nie ma wady wykonania — po prostu materiał nie pasował do warunków. Uszczelka spuchła od oleju, stwardniała od temperatury, popękała od ozonu albo wypłynęła spod docisku. Poniższe sytuacje powtarzają się najczęściej i łatwo ich uniknąć na etapie zapytania.
- EPDM w kontakcie z olejem — pęcznieje i traci kształt; tu potrzebny NBR lub FKM.
- NBR na zewnątrz bez osłony — ozon spękał powierzchnię; lepszy EPDM lub CR.
- Silikon jako uszczelka mocno obciążona mechanicznie — słabo znosi rozdzieranie, sprawdza się w uszczelnieniach statycznych.
- Czysty PTFE pod stałym, dużym naciskiem — płynie na zimno; rozwiązaniem bywa PTFE modyfikowany lub ePTFE.
- Płyta typu klingeryt na nierównym kołnierzu — ma małą ściśliwość, nie wypełni krzywej przylgi.
- Guma na wysokie ciśnienie w kołnierzu — przy dużym nacisku wypływa; potrzebna płyta uszczelkowa.
- Grafit w mediach silnie utleniających — to jedno z niewielu ograniczeń grafitu.
- Klej słabszy niż materiał — temperatura pracy uszczelki samoprzylepnej to niższa z dwóch wartości: materiału lub kleju.
Cięcie
Czym wycinamy uszczelki z różnych materiałów?
Materiały miękkie, cienkie i chłonne — papier, filc, korek, pianki, większość gum — tniemy ploterem z nożem oscylacyjnym, na sucho. Materiały grube, twarde i warstwowe — grube gumy, tworzywa, płyty z wkładką — tniemy waterjetem. Obie metody pracują na zimno, więc krawędź nie topi się i nie przypala.
Ploter ma pole robocze 1300 × 2600 mm i tnie do 150 mm głębokości. Waterjet ma stół 4000 × 2000 mm i tnie do 250 mm grubości. Metodę dobieramy sami po zobaczeniu rysunku i materiału — nie trzeba jej wskazywać w zapytaniu.
Dlaczego bez lasera? Przy materiałach z chlorem (CR), fluorem (PTFE, FKM) czy pianach PU rozkład termiczny wydziela szkodliwe gazy, a gumy z sadzą dymią i przypalają się na krawędzi. Cięcie na zimno omija ten temat w całości. Szczegółowe porównanie metod opisujemy na stronie waterjet, ploter, wykrojnik czy laser, a same technologie — w działach uszczelki CNC i wycinanie uszczelek waterjetem.
Pytania
Pytania o materiał na uszczelki
Jak się nazywa materiał na uszczelki płaskie?
Nie ma jednej nazwy. Najczęściej spotyka się gumę (NBR, EPDM, silikon), płytę bezazbestową nazywaną potocznie klingerytem, grafit, PTFE, korek gumowany i papier uszczelkowy. Każdy z nich służy do innych warunków pracy, dlatego zaczynamy od pytania o medium i temperaturę.
Jakie informacje podać, żeby dobrać materiał na uszczelkę?
Nazwę medium i jego stężenie, temperaturę roboczą i szczytową, ciśnienie, rodzaj połączenia (kołnierz, pokrywa, drzwi, obudowa) oraz wymagania szczególne: kontakt z żywnością, praca na zewnątrz, warstwa klejąca. Im pełniejszy opis, tym trafniejsza propozycja.
Nie znamy dokładnie medium. Czy mimo to pomożecie?
Tak. Najprościej przesłać kartę charakterystyki substancji albo zdjęcie etykiety. Pomaga też zdjęcie starej uszczelki — pęcznienie, pęknięcia czy stwardnienie często pokazują, co ją zniszczyło.
Skąd wiadomo, czy materiał jest odporny na daną ciecz?
Tabele odporności chemicznej dają kierunek, ale wynik zależy od stężenia, temperatury i czasu kontaktu. Dlatego tabelę traktujemy jako pierwsze sito, a dobór potwierdzamy według karty konkretnego materiału.
Czy temperatura z tabeli obowiązuje przy każdym ciśnieniu?
Nie. Wartości temperatury i ciśnienia z kart materiałów to granice, których zwykle nie osiąga się jednocześnie. Przy wysokiej temperaturze dopuszczalne ciśnienie maleje, a zależność dla danej płyty opisuje jej producent.
Czy wytniecie uszczelkę z materiału, który sami dostarczymy?
Tak. Materiał powierzony tniemy po próbie cięcia. Próba jest płatna, a jej koszt odejmujemy od finalnej realizacji. Szczegóły opisujemy na stronie cięcie uszczelek z materiału Klienta.
Czy każdy materiał może mieć warstwę klejącą?
Tak, każdy materiał z naszej listy wykonamy z klejem akrylowym (wyższa odporność na temperaturę i starzenie) albo kauczukowym (szybka przyczepność). Przy powierzchniach trudnych do klejenia rodzaj warstwy dobieramy indywidualnie.
Czy macie materiały do kontaktu z żywnością i wodą pitną?
Dla wybranych materiałów tak — potwierdzamy to przy wycenie. Atest dołączamy do zamówienia.
Czy możemy dostać atest materiału przed zamówieniem?
Atest dołączamy do zamówienia. Przed zamówieniem chętnie potwierdzimy, jakie wymagania spełnia proponowany materiał.
Jakie grubości materiałów są dostępne?
Zależy od materiału: płyty uszczelkowe to zwykle ułamki milimetra do kilku milimetrów, gumy od około milimetra do kilkudziesięciu, a tworzywa i maty bywają znacznie grubsze. Dostępność konkretnej grubości potwierdzamy w wycenie.
Czy różne uszczelki z różnych materiałów można zamówić razem?
Tak. Prosimy o listę pozycji z nazwą pliku, materiałem, grubością i ilością przy każdej. Wycenimy całość w jednym zapytaniu przez formularz wyceny.
Czym zastąpić stare uszczelki azbestowe?
Ich następcą są płyty bezazbestowe z włókien wiązanych elastomerem, a przy wyższych temperaturach — grafit. Więcej w poradniku czym zastąpić uszczelki azbestowe.
Zapytanie
Oddzwonimy, dobierzemy materiał i przygotujemy wycenę uszczelek
Prosimy zostawić numer — porozmawiamy o medium, temperaturze, wymiarach i ilości. Jeśli mają Państwo rysunek DXF, szkic, zdjęcie z wymiarami lub starą uszczelkę, szybciej będzie przez formularz wyceny z plikami.
- Telefon+48 22 292 40 24
- Komórka+48 505 16 03 03
- E-mailkontakt@wycinanieuszczelek.pl
- GodzinyPn–Pt 8:00–16:00, sob. 8:00–12:00