NBR czy FKM? Kiedy warto wybrać FKM zamiast gumy olejoodpornej [2026]

Opublikowano: 12.10.2026Autor: inż. Robert Piotrowski

W utrzymaniu ruchu i u producentów maszyn pytanie „NBR czy FKM?” pojawia się zwykle wtedy, gdy uszczelka z NBR zaczyna twardnieć, pękać albo pęcznieć szybciej, niż powinna. FKM jest wyraźnie droższy, więc decyzja o zmianie materiału powinna mieć uzasadnienie. Zdarza się też odwrotnie: ktoś wybiera FKM „na wszelki wypadek”, a medium akurat go niszczy.

W tym artykule porównujemy obie gumy, wskazujemy, kiedy dopłata do FKM się opłaca, a kiedy nie, i opisujemy, jak wycinanie uszczelek z FKM wygląda w praktyce. Zakresy podajemy według kart producentów — zależnie od gatunku.

Czym różnią się NBR i FKM?

NBR to kauczuk nitrylowy — kopolimer akrylonitrylu i butadienu, olejoodporny, ekonomiczny, ale ograniczony temperaturowo i wrażliwy na ozon. FKM to fluoroelastomer — guma zawierająca fluor, odporna na wysoką temperaturę, oleje, paliwa, wiele kwasów oraz ozon i UV. Obie występują w twardościach typowych dla uszczelek płaskich.

Fluor w budowie FKM daje mu stabilność chemiczną i termiczną, której NBR nie osiąga. Ma to jednak swoją cenę — dosłownie, bo FKM jest wyraźnie droższy — a także techniczną: standardowe gatunki FKM gorzej znoszą niską temperaturę i niektóre media polarne.

Jak wypadają NBR i FKM w porównaniu?

FKM wygrywa temperaturą — typowo ok. −20…+200 °C wobec ok. −20…+100 °C dla NBR — oraz odpornością na paliwa aromatyczne, kwasy, ozon i UV. NBR wygrywa ceną i elastycznością w niskiej temperaturze, a w typowych olejach mineralnych w umiarkowanej temperaturze sprawdza się równie dobrze.

Kiedy wystarczy NBR?

NBR wystarczy, gdy uszczelka pracuje z olejem mineralnym, smarem, olejem hydraulicznym na bazie mineralnej lub olejem napędowym, w temperaturze z zapasem poniżej ok. +100 °C, wewnątrz maszyny lub w osłoniętym miejscu. To większość pokryw przekładni, misek olejowych, pomp oleju i układów smarowania.

Jeśli uszczelka z NBR w takim miejscu pracuje latami, nie ma powodu zmieniać materiału. Zmiana na FKM ma sens dopiero wtedy, gdy NBR wyraźnie nie daje rady: twardnieje, pęka albo pęcznieje. Więcej o NBR na stronie uszczelki NBR.

Kiedy warto wybrać FKM?

FKM opłaca się, gdy temperatura oleju lub paliwa przekracza możliwości NBR, gdy w medium są węglowodory aromatyczne lub dodatki do paliw, gdy uszczelka ma kontakt z kwasami, oraz gdy olejoodporna uszczelka pracuje na zewnątrz, w ozonie i słońcu. FKM wybiera się też tam, gdzie postój na wymianę uszczelki jest kosztowniejszy niż sam materiał.

• Gorący olej — sprężarki, przekładnie i układy hydrauliczne pracujące w podwyższonej temperaturze.
• Paliwa — zwłaszcza z dodatkami aromatycznymi.
• Chemia — wiele kwasów i węglowodorów, po sprawdzeniu medium.
• Zewnątrz — gdy potrzebna jest jednocześnie olejoodporność i odporność na ozon.

Pełną ofertę znajdą Państwo na stronie uszczelki FKM.

Czego FKM nie znosi?

Standardowe gatunki FKM nie są odporne na ketony (np. aceton, MEK), estry o małej masie cząsteczkowej, aminy, niektóre kwasy organiczne, np. octowy, oraz silnie polarne media. Gorzej znoszą też gorącą wodę i parę. Istnieją gatunki specjalne o lepszej odporności na parę, zasady i aminy — wybór zawsze zależy od gatunku.

To ważne zwłaszcza w przemyśle chemicznym, gdzie aceton czy rozpuszczalniki pojawiają się przy myciu instalacji. Uszczelka z FKM, odporna na medium procesowe, może zostać zniszczona przez środek myjący. Gdy medium jest bardzo agresywne lub zmienne, często lepszym wyborem jest PTFE — porównanie w artykule PTFE czy FKM.

FKM, FPM, Viton® — czy to ten sam materiał?

FKM i FPM to dwa oznaczenia tej samej grupy materiałów — fluoroelastomerów. FKM to skrót według normy ASTM D1418, FPM — według ISO 1629. Viton® to nazwa handlowa fluoroelastomerów jednego z producentów, często używana potocznie jako nazwa rodzajowa. W naszych tekstach piszemy „FKM (typu Viton®)”.

Potocznie spotyka się też określenia „witon” czy „kauczuk fluorowy”. Ważniejsze od nazwy jest to, jaki gatunek FKM jest potrzebny — standardowy, niskotemperaturowy czy o podwyższonej odporności chemicznej.

Jak wycina się uszczelki z FKM?

Uszczelki z FKM tniemy na zimno: ploterem CNC z nożem oscylacyjnym lub strumieniem wody pod wysokim ciśnieniem. Nie stosujemy lasera — fluoroelastomery przy rozkładzie termicznym wydzielają związki fluoru, a krawędź się przypala. Cięcie na zimno daje czystą krawędź i zachowuje właściwości materiału przy samej krawędzi.

Ze względu na koszt FKM ma znaczenie rozkład detali na arkuszu. Przy seriach układamy uszczelki tak, aby ograniczyć odpad — to wpływa na cenę bardziej niż przy tańszych gumach. O czynnikach ceny piszemy w narzędziu co wpływa na cenę uszczelki.

Najczęstsze błędy przy wyborze NBR lub FKM

Najczęściej FKM wybiera się „na zapas” tam, gdzie wystarczy NBR, albo tam, gdzie medium zawiera ketony lub parę i FKM szybko się niszczy. Odwrotny błąd to pozostawienie NBR w miejscu, gdzie regularnie twardnieje od temperatury.

• FKM do acetonu lub MEK. Gatunki standardowe są na ketony nieodporne.
• FKM do pary. Standardowy FKM nie jest materiałem do pary — tu pracują płyty bezazbestowe i grafit.
• NBR w gorącym oleju. Uszczelka twardnieje i pęka, a wymiany się powtarzają.
• FKM w mrozie bez sprawdzenia gatunku. Standardowy FKM traci elastyczność szybciej niż gatunki niskotemperaturowe.
• Brak informacji o środkach myjących. Uszczelka odporna na medium procesowe może nie znieść mycia.

Kiedy zlecić wycięcie uszczelek z NBR lub FKM?

Gdy znają Państwo medium i temperaturę, a potrzebna jest uszczelka płaska o konkretnym kształcie — pokrywy, kołnierza, obudowy, pompy — wystarczy przesłać rysunek, szkic lub starą uszczelkę. Dobierzemy NBR lub FKM do warunków i wytniemy uszczelki od 1 sztuki po serie.

Dla producentów maszyn prowadzimy też stałe serie i dostawy cykliczne — więcej na stronie serie i umowy ramowe. Termin podajemy w wycenie, po potwierdzeniu przez zakład.

Wyślij rysunek do wyceny — z nazwą medium i temperaturą. Telefon: +48 22 292 40 24, e-mail: kontakt@wycinanieuszczelek.pl.

Źródła

• Zakresy temperatur elastomerów (jiorings.com)
• Porównanie odporności elastomerów (harkesh.com)
• Tabela odporności chemicznej FKM (calpaclab.com, PDF)
• Gatunek FKM niskotemperaturowy — dane (parker.com)
• FKM do farmacji i żywności (chempoint.com)
• Materiały wykluczone z cięcia laserem, m.in. fluoroelastomery (emory.edu, PDF)

Artykuł przygotował producent — POWER Rubber wycina uszczelki z NBR i FKM na zamówienie. Viton™ jest znakiem towarowym The Chemours Company. Zakresy są typowe; obowiązują dane z karty konkretnego gatunku. Stan na październik 2026.